Zmaj – Simbolika u (likovnoj) umjetnosti

Time to read
2 minutes
Read so far

Utorak, 22. veljače 2022. - 8:45
Autor: 

Priče o zmaju datiraju još od najranijih perioda, a ovo mitološko biće oduvijek vezujemo za simbol moći i superiornosti, najčešće zbog vatre koja izlazi iz njegove čeljusti. Zmaj je najpopularniji u kineskoj kulturi, u kojoj je i njegova simbolika najrasprostranjenija. Kada promišljamo o zmaju i kineskoj kulturi, najprije ga povezujemo s astrologijom, u kojoj je on bitan znak zodijaka, i smatra se vrlo moćnim bićem.

Ipak, njegova simbolika rasprostranjena je diljem  svijeta, a samim tim je i različita; na Istoku predstavlja simbol dobra, te mu je često dodjeljivana uloga „budnog čuvara“, dok se na Zapadu smatralo da je oličenje zla. U Bibliji se javljao u vidu levijatana, te postaje simbol zlih sila i samog vraga, i na kršćanskom Zapadu je zadržao negativnu simboliku. Vjerovanje da će svi prokleti završiti u zmajevim čeljustima, dok su sveci koji ubijaju aždaju česti prikazi na slikama i skulpturama (aždaja koja je probodena od strane Sveca ili Arhanđela, prikazivana je u dnu kompozicije, što često i simbolizira pobjedu nad zlom); primjer Paolo Učelo „Sveti Đorđe i aždaja“.

Kao simbol moći predstavljan je u keltskoj i nordijskoj mitologiji. Ipak, iako je na jednoj strani svijeta bio sinonim za neman koja riga vatru, na drugoj je vezivana za pozitivnu simboliku.

Kineski zmaj, legendarno biće koje je pronašlo svoje uporište u kineskoj mitologiji, folkloru, odnosno kulturi, tradiciji ali i povijesti. Prema nekim podacima Kinezi sebe nazivaju potomcima zmaja, a zbog toga što zmaj zauzima važno mjesto u njihovoj naciji, ne čudi što se zmaj pojavljuje kao simbol vladara u Kini, kao vrlo značajan segment u feng šuiju, ali i u slikarstvu, izvezen na tapiserijama, u arhitekturi: na ulazima u hramove, palače, vrtove, trgove... on predstavlja sreću, radost, besmrtnost, plodnost, odvažnost, plemenitost, božanstvo – simbolika vezana za njega u kineskoj kulturi ima pozitivno značenje. I danas zmaj predstavlja značajan segment kineske kulture prema kojoj se oni ophode s poštovanjem i divljenjem.

Ovo biće predstavljano je, ne samo u likovnoj već u mnogim drugim granama umjetnosti. Vjerojatno je izgled koji su mu nadjenuli; ogroman reptil sa krljuštima, nalik na zmiju sa krilima i kratkim nogama, koji bljuje vatru, s velikim očima koje stalno promatraju (moguće da je odatle i uloga budnog čuvara); predstavljao interesantno polazište mnogim stvaraocima, koji su ga smjestili u svoja književna ili filmska djela. Ovaj budni čuvar često je u mnogim filmovima i crtanim filmovima predstavljan kao zaštitnik nekog skrivenog blaga koji nikome ne dozvoljava da priđe. Pored uloge čuvara, često je bio otjelotvorenje zle sile (poput zle vještice koja se pretvara u zmaja u crtanom filmu Uspavana ljepotica). U popularnoj seriji Game of Thrones jedna od glavnih protagonista posjeduje tri zmaja, i upravo zbog njih smatrana je gotovo nepobjedivom i veoma moćnom protivnicom.

Hrabrost, izdržljivost, moć i snaga su samo neki od mnogobrojnih pozitivnih simbola koji se vezuju za zmaja.

Lik zmaja je upotrebljavan u heraldici, pa nas ne čudi njegovo prisustvo na mnogim grbovima. Takvi grbovi, nalaze se i na našim prostorima, poput  grba plemićke obitelji  Zmajević i Drago. Naslikani grb obitelji Zmajević i obitelji Drago imali smo priliku  vidjeti  na izložbi Ljetnjikovci na području Tivta - Tragovi Vremena, koje je naslikala akademska grafičarka Tanja Nikolić.

Zajedno sa feniksom stvara otjelotvorenje Jin i Jang energije, a njegova moćna simbolika, veličanstven i zastrašujući izgled, te zbog njegovih karakteristika često znamo da kažemo „kao zmaj“ kada smatramo da je osoba nadarena određenim talentom. Smatralo se da su mudriji od čovjeka i dugovječni, a iz legenda i mitologija, svoj dugovječni život nastavljaju u fantastičnim romanima i filmovima, ali i video igrama.

 Autorica: Marija Saičić

 Foto 1: Grb obitelji Zmajević, autorica slike Tanja Nikolić - Vlasništvo JU Muzej i galerija Tivat

 Foto 2:Grb obitelji Drago, autorica slike Tanja Nikolić - Vlasništvo JU Muzej i galerija Tivat

 

Izvori:

Larousse - Mali rečnik simbola, Nanon Garden - Rober Olorenšo - Žan Garden - Olivije Klajn, Laguna, Beograd, 2011.

http://www.artnit.net/dru%C5%A1tvo/item/4951-simbol-zmaja-u-kineskoj-kul...